تكثير خرما به روش كشت بافت

كشت بافت گياهي عبارت است از تكنيكي كه براي توليد و تكثير گياه كامل از بخش هايي مانند سلول يا بافت گياه استفاده مي شود . اين نوع تكثير موسوم به تكثير خرد يا ريزازديادي بوده و با دو روش توليد گياهك از طريق اندام زائي و جنين رويشي يا گياهك زائي امكان پذير مي باشد . در هر دو روش وجود يك محيط آزمايشگاهي استريل و استفاده از هواي تصفيه شده الزامي است . خوشبختانه در سال هاي اخير تكنولوژي توليد نهال كشت بافت خرما به كشور وارد شده و به حالت بومي درآمده است .

فوائد تكثير خرما به روش كشت بافت

1) درختان خرماي حاصل از كشت بافت كاملاً شبيه به والدين مي باشد(True To Type) بنابراين كليه صفات والد نظير مقدار محصول؛ وضعيت رشد؛ مقاومت به بيماري و آفات به گياهان توليد شده منتقل مي شود .

2) امكان توليد انبوه نهال شبيه به گياه مادري وجود دارد .

3) واريته هاي كمياب خرما را مي توان در مقياس وسيع توليد كرد .

4) تكثير نخل خرما به روش كشت بافت را مي توان در هر زمان و هر فصل انجام داد بنابراين تحت تاثير شرايط فصلي نمي باشد .

5) مدت زمان توليد نهال به حد قابل ملاحظه اي كاهش مي يابد .

6) امكان توليد ارقام ماده برتر و سالم ؛ واريته هاي مقاوم به بيماري ؛شوري و تنش هاي محيطي و همچنين توليد انبوه پايه هاي نر پرگرده با ويژگي هاي متازنيايي مطلوب وجود دارد .

7) نهال كشت بافت داراي سيستم ريشه ي توسعه يافته مي باشد بنابراين درصد بقاء آنها در مزرعه حدود 100% است.

8) نهال كشت بافت در هرزمان از سال قابل كاشت در زمين اصلي مي باشد .

9) هويت نهال حاصل از كشت بافت مشخص و تضمين شده است .

10) انتقال نهال راحت تر و هزينه آن كمتر است .

11) بدليل استفاده از گياهان بدون آلودگي ؛ خطر انتشار آفات و بيماري هاي نخل از يك منطقه به منطقه ديگر وجود ندارد و يا بسيار نادر است .

12) گياهان حاصل از كشت بافت ؛ باغات يك دست از نظر ساختار ژنتيكي و ظاهري؛ رشد سريع و ثمردهي زود هنگام را توليد مي كنند .

لازم به ذكر است كه عملكرد ؛ كيفيت و وضعيت رشد ارقام مختلف خرما در مناطق خرماخيز كشور متفاوت است . اين تاثير مربوط به ارتفاع منطقه از سطح دريا؛ نوسانات دمايي منطقه؛ رطوبت نسبي محيط و ساير عوامل محيطي مي باشد بطوريكه كشت برخي از ارقام در بعضي از مناطق اصلاً توصيه نمي شود . به عنوان مثال رقم پيارم در مناطقي كه از سطح دريا بالاتر باشند توليد ميوه با كيفيت بهتر مي كند حال آنكه رقم شهابي بدليل سازگاري با شرايط مرطوب مناطق ساحلي و توليد محصول خوب در اين مناطق توصيه مي شود

در حال حاضر با توجه به مناسب بودن ارقام خشك و نيمه خشك خرما ( ارقامي كه ميوه آن در زمان رسيدن داراي 12% تا 15% رطوبت باشد ) جهت فرآوري ؛ بسته بندي ؛ انبارداري مدت دار و صادرات ؛ توليد ارقام يادشده بيشتر رايج است . با بررسي هاي انجام شده و تحقيق بر ارقام مختلف تجاري خرما در ايران ؛ ارقام سازگار با هر كدام از استان هاي خرماخيز كشور به قرار زير مي باشد :

ارقام سازگار خرما قابل توصيه جهت توسعه نخيلات در استان هاي خرماخيز كشور

استان

ارقام خرماي سازگار با منطقه

بوشهر

زاهدي ؛ شهابي ؛ خاصوئي ؛ برحي ؛ مجول

خوزستان

استعمران ؛ برحي ؛ زاهدي ؛ ديري ؛ خاصوئي ؛ خلاص ؛ حلاوي ؛ بريم ؛ مجول

كرمان

پيارم ؛ زاهدي ؛ مجول

فارس

پيارم ؛ زاهدي

هرمزگان

پيارم ؛ زاهدي ؛ ديري ؛ خاصوئي ؛ برحي ؛ خلاص ؛ توري ؛ مجول

جيرفت و كهنوج

پيارم ؛ زاهدي ؛ استعمران ؛ ديري ؛ توري ؛ مجول

سيستان و بلوچستان

پيارم ؛ زاهدي ؛ ربي ؛ استعمران

يزد

پيارم ؛ زاهدي ؛ كبكاب ؛ بريم ؛ خلاص

اصفهان

خلاص ؛ برحي

سمنان

زاهدي ؛ برحي

خراسان جنوبي

زاهدي ؛ كبكاب

كرمانشاه

زاهدي ؛ اشرسي

ايلام

زاهدي ؛ اشرسي ؛ استعمران

مراحل مختلف رشدي نهال هاي كشت بافت خرما و گلدان هاي مناسب جهت نگهداري آن:

1) گلدان تورپيدو يا اژدري A2:

گلدان هايي از جنس پلي اتيلن سياه رنگ كه بدليل شكل مخروطي و نداشتن سطح اتكا بصورت باكس هاي 9 و 25 تايي به بازار عرضه مي شود . اين گلدان براي نگهداري نهال هاي كشت بافت خرما بعد از خروج از محيط رشد درون شيشه در آزمايشگاه تا زمان توليد 6-5 برگ و افزايش ارتفاع مطلوب حدود 50-40 سانتيمتر مورد استفاده قرار مي گيرد .

اين شرايط بعد از گذشت 6 -4 ماه از زمان نگهداري نهال هاي درون گلدان اژدري در گلخانه سازگاري قابل مشاهده مي باشد .

2) گلدان پلاستيكي 3 ليتري B1 :

گلدان ها از جنس پلاستيك با رنگ هاي متنوع و حجم 3 ليتر ( ارتفاع 18 سانتيمتر و قطر 12 سانتيمتر ) مي باشند كه براي نگهداري نهال هاي رشد كرده و داراي 5-4 برگ با ارتفاع 50-40 سانتيمتر مناسب مي باشد . با توجه به رشد نسبي مناسب در اين مرحله ؛ درصورت وجود شرايط مناسب كشت در منطقه نظير عدم تابش شديد آفتاب و وزش بادهاي گرم و خشك و آبياري كافي ؛ قابل انتقال و كشت در زمين اصلي مي باشد . اين نهال بعد از 4-3 سال در صورت اعمال مراقبت هاي لازم به بار خواهد نشست .

3) گلدان پلاستيكي 8 ليتري B2 :

گلدان ها از جنس پلي اتيلن حجم 8 ليتر ( ارتفاع 28 سانتيمتر و قطر 20 سانتيمتر ) مي باشند كه براي نگهداري نهال هاي رشد كرده و داراي 6-5 برگ اصلي با طوقه كاملاً مشخص و ارتفاع 80-60 سانتيمتر مناسب مي باشد . با توجه به رشد مناسب نهال در اين مرحله ؛ درصورت وجود شرايط مناسب كشت در منطقه ؛ قابل انتقال و كشت در زمين اصلي مي باشد . اين نهال بعد از 3-2 سال در صورت اعمال مراقبت هاي لازم به بار خواهد نشست .

4) گلدان پلاستيكي 20 ليتري C1 :

گلدان هايي از جنس پلي اتيلن با حجم 20 ليتر مي باشند كه براي نگهداري نهال هاي رشد كرده و داراي 9-6 برگ اصلي با طوقه كاملاً مشخص و ارتفاع 100-80 سانتيمتر مناسب مي باشد . با توجه به رشد نهايي نهال جهت نگهداري در گلدان نهال در اين مرحله قابل انتقال و كشت در زمين اصلي مي باشد . اين نهال بعد از 2 سال به بار خواهد نشست .

خصوصيات و نکات قابل توجه در گلخانه سازگاري

1 ) کنترل دما

<LI dir=rtl>نگه داشتن دما در حدود 30 درجه سانتيگراد (12 درجه سانتيگراد نقطه خطر و ماکزيمم درجه حرارت 35 درجه سانتيگراد).

استفاده از آبياري کف گلخانه در هنگام وقوع افزايش دما . براي اين منظور مي توان از سيستم ميست يا پاشيدن دستي آب توسط شيلنگ روي كف بتوني يا راهروهاي گلخانه استفاده نمود

2 ) ممانعت از تابش مستقيم نور خورشيد به روش ذيل :

استفاده از تکنيک سايه دهي يا رنگ پاشي بوسيله حصير يا برگ هاي خشک نخل براي جلوگيري از افزايش دما و تابش مستقيم نور آفتاب خصوصاً در فصل بهار و تابستان .

(براي اين منظور سطح رويي گلخانه توسط حصير چوبي يا برگ نخل بطوركامل پوشيده مي شود . اين حالت پاعث ايجاد سايه و عدم تابش مستقيم نور خورشيد به گياهان مي شود و نور عبور كرده از حصير و درزهاي آن كافي خواهد بود )

خرماي خوراكي

نحوه استفاده : خوراكي

خواص : به گفته يك كارشناس تغذيه؛ آهن موجود در خرما در پيشگيري از بروز بيماري فقر آهن موثر است.

يوسف نقيايي با بيان اين مطلب، افزود: خرما در گروه ميوه‌ها قرار دارد و سرشار از انواع ويتامين‌ها و مواد مغذي مورد نياز بدن () است.

وي با بيان اين كه هر يكصد گرم خرماي تازه حاوي 250 كيلوكالري انرژي است، افزود: عمده‌ترين مواد تشكيل دهنده خرما را كربوهيدراتها تشكيل مي‌دهند؛ به طوري كه 67 درصد از اجزاي تشكيل دهنده خرما را كربوهيدرات‌ها به ويژه ساكاروز و فروكتوز تشكيل مي‌دهد.

نقيايي همچنين 5/2 درصد پروتئين، ‌5/7 گرم فيبر خوراكي، ‌يك ميلي‌گرم آهن، پتاسيم، ‌ويتامين A ، ‌بتاكاروتن، ‌41 ميليگرم كلسيم، ‌57 ميليگرم فسفر را از ديگر اجزاي تشكيل دهنده خرما عنوان كرد و يادآور شد: خرما با توجه به داشتن مقدار قابل توجه فيبر خوراكي در پيشگيري از سرطان‌هاي دستگاه گوارش () به خصوص سرطان كولون و نيز كاهش چربي‌هاي خون () موثر است.

وي تصريح كرد: ‌امروزه خرما در پيشگيري از فقر آهن موثر شناخته شده است، چرا كه ميزان آهن موجود در خرما در هر يكصد گرم به يك ميليگرم مي‌رسد كه اين مقدار نسبت به ساير مواد غذايي مقدار قابل توجهي محسوب مي‌شود.

نقيايي با اشاره به مقدار پتاسيم موجود در خرما اظهار كرد: به همين دليل مصرف خرما، بيماري‌هاي قلبي-عروقي را نيز بهبود مي‌بخشد.

وي با بيان اين كه خرما داراي مقدار قابل توجهي ويتامين A و بتاكاروتن است، افزود: ‌ويتامين A موجود درخرما از بروز بيماري‌هاي عفوني پيشگيري مي‌كند.

اين كارشناس تغذيه در پايان با تاكيد بر ارزش غذايي اين ماده غذايي،‌ خرما را بهترين ماده غذايي هنگام شروع افطار در ماه رمضان دانست و خاطرنشان كرد: ‌از آنجايي كه خرما داراي كالري زيادي است، مصرف بي رويه اين ماده غذايي نيز توصيه نمي‌شود، چرا كه مي‌تواند منجر به افزايش وزن و چاقي شود

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

خرما و بخشي از فوايد آن

خرما يا به انگليسي Dates ميوه اي است بهشتي و بسيار مقوي ، که مواد معدني بسياري چون آهن ، پتاسيم ، روي ، منگنز، و ويتامين A – B - E را داراست. تحقيقات درباره ي خرما نشان داده که اين ميوه مي تواند پيش گيري بسياري از سرطان ها مانند سرطان کولون، معده و غيره را در پي داشته باشد.يکي از خواص خرما ملين بودن آن است.

البته اگر 6 تا 7 عدد خرما را در 2 ليوان آب جوش خيس کرده و صبح و شب آن را صورت گرم بنوشيد و يا مقداري خرما ميل کنيد و بلافاصله يک تا دو ليوان آب گرم روي آن بنوشيد، خاصيت ديگر خرما، خنثي کردن اسيد اضافي معده است از آنجا که که زيادي اسيد معده باعث ترش کردن و دل درد مي شود، بنابراين هر وقت دل درد گرفتيد مي توانيد فرمول چيني ها در طب سنتي استفاده کنيد.

بدين طريق که 2 تا 3 عدد خرماي تازه و له شده را در آب جوش بيندازيد بعد آن را هم زده و بنوشيد.

خرما را به عنوان ميوه نيز مي توانيد مصرف کنيد. هم چنين حتما براي خواب راحت تر و آرامش بيشتر شام خود را در حدود ساعت 7 بعد ازظهر خورده و قبل از خواب يک عدد خرما و يک ليوان شير گرم ميل کنيد.

خرما براي افراد سالمند و بچه ها بسيار مفيد است سعي کنيد به جاي قند و شکر از خرما براي نوشيدن چاي استفاده کنيد و يا در طباخي از آن استفاده ي بيش تري ببريد. ورزش کاران به علت فعاليت زياد، به طور حتم بايد از عصرانه اي مقوي که با خرما باشد استفاده کنند.

براي مثال خرما و شير را به همراه نصف فنجان آب آناناس تازه يک قاشق پودر نارگيل ، و يک قاشق آناناس خرد شده ، در مخلوط کن ريخته و معجون فراهم آمده را ميل فرماييد.

صد گرم تازه آن داراي 163 کيلو کالري 0.9 گرم پروتئين ، 0.3 گرم چربي ، 38 گرم گلوسيد ، 30 ميلي گرم فسفر ،1.3 ميلي گرم آهن ، 51 ميلي گرم کلسيم و 10 ميلي گرم ويتامين C مي باشد.

vBulletin v3.8.2, Copyright © 2000-2006, Jelsoft Enterprises Ltd.

منبع: مرکز مقالات کشاورزی AKE( بزرگترین وبلاگ کشاورزی ایران )

اطلاعاتی درمورد خرما  

مقدمه

درخت خرما یکی از مقدسترین و قدیمی ترین درختان میوه شناخته شده برای انسان است پیدآیش درختان خرما در جهان از دوران دوم زمین شناسی آغاز شده اما زمان پی بردن انسان به ارزش غذایی خرما و کاشت درخت آن به شش هزار سال پیش از میلاد می رسد.

مبدإ اصلی این گیاه به درستی مشخص نیست. بعضی از دانشمندان مبدا اصلی آن را در آسیا و      کرانه های خلیج فارس و گروهی دیگر زیستگاه اصلی خرما را آفریقا یا شبه قاره هند می دانند. در حال حاضر خرما در هر پنج قاره دنیا و در بیش از 30 کش ور کش ت و مورد بهره برداری میشود.

پیروان یهود خرما را بعنوان یکی از هفت میوه مقدس محترم می شمارند آنها قسمتی از برگ درخت خرما را در یکی از مراسم جشن مذهبی خود مورد استفاده قرار می دهند.

قرآن کریم در سوره مریم آیه های 22 و 23 و 24 می فرماید که حضرت عیسی در زیر یک درخت خرما متولد شده و مریم مادر آن حضرت از همان درخت یک رطب بعنوان هضم کننده غذا واضافه کننده شیر جهت نوزاد تازه متولد شده خوردند. هیچیک از ادیان به اندازه اسلام برای خرما و درخت آن اهمیت قائل نشده است. از 114 سورده قرآن در 17 سوره و از 6336 آیه قرآن در 20 آیه اشاراتی به خرما و درخت آن شده است و خرما تعداد زیادی از ناراحتیها و امراض را معالجه میکند. همچنین آن حضرت در خوردن خرما و نگهداری از درخت آن تأکید می فرمودند

دستورالعمل اجرای برخی طرح های  بخش نخیلات

دستورالعمل اجرای طرح احداث کارگاه بسته بندی خرما :

1 – توجیه و آموزش متقاضیان احداث کارگاه بسته بندی خرما در مورد اهداف طرح و چگونگی مراحل احداث ضمناً متقاضیان بایستی نخلکار بوده و توان اجرایی خوبی داشته باشند.

2 – متقاضیان احداث کارگاه در زمان احداث، بایستی طبق آنالیز و نقشه تیپ و با ناظرین فنی همکاری نمایند.

3 – مناسب بودن محل کارگاه و دسترسی آسان سایر نخلکاران جهت تحویل محصول (خارج از بآفت روستا احداث گردد).

4 – تعهد متقاضی در مورد خرید دستگاه ها و لوازم مورد نیاز کارگاه طبق آنالیز و نقشه تیپ

5 – نظارت مستمر و دقیق بر اجرای پروژه توسط کارشناسان ذیربط و صلاحیت دار.

6 – گزارش پیشرفت فیزیکی توسط متقاضی از مراحل احداث به مسئولین

7 – گزارش پیشرفت فیزیکی طرح توسط مدیریت باغبانی (باتوجه به نظارت کارشناسان ذیربط) به اداره کل نخیلات.

ضوابط اجرایی بهداشتی نمودن کارگاه بسته بندی خرما :

الف – تعهدات کافی و لازم نخلکار در مورد بهداشتی نمودن کارگاه شامل :

1 - کاشی کاری دیوارهای داخلی کارگاه

2 – سرامیک کاری کف کارگاه

3 – خرید و نصب دستگاه تهویه و دستگاه خنک کننده

4 – خرید و نصب توری سیمی درب ورودی و خروجی و پنجره ها

5 – خرید لوازم بهداشتی برای کارگاه: لباس کار مخصوص، دستکش، کلاه و کفش (دمپایی) و مواد شوینده.

6 – میز بسته بندی خرما

ب – همکاری با کارشناسان ناظر بر اجرای طرح و ارائه گزارش از پیشرفت عملیات بهداشتی نمودن به مسئولین.

ج – همکاری با مدیریت باغبانی در مورد بهداشتی نمودن کارگاه

نخل روغنی

گیاهشناسی :

    نخل روغنی با نام علمی guineensis Elaeis متعلق به خانواده نخیلات Palmaceae بوده از سواحل غربی آفریقا و کش ورهای آسیایی نظیر اندونزی و مالزی منشاء گرفته است. نخل روغنی گیاهی یک پایه بوده و برخلاف خرما تولید پاجوش نمی کند. ساقه گیاه واحد و رشد آن منحصر به وجود جوانه انتهایی می باشد.برگها به صورت مارپیچ و با میانگره های کوتاه روی تنه ظاهر می شوند. با اینکه نخل روغنی گلاذین خوشه ندارد ولی میوه ها به صورت Cluster (مجتمع) تشکیل می شود.

خصوصیات گیاهشناسی و ژنتیکی نخل روغنی :

    باتوجه به اینکه این گیاه تولید پاجوش نمی کند، تنها از طریق بذر و یا کش ت بآفت قابل تکثیر می باشد.بذر گیاه در شرایط محیطی گرم و مرطوب بعد از طی 100 -90 روز جوانه می زند، با این وجود در شرایط نامساعد سالها جوانه نمی زند، از این رو اغلب باغداران تمایل به خرید و تهیه نهال هایی دارند که حاصل جوانه زنی و رشد بذور می باشد (در این حالت گیاه دارای 5 -4 برگ می باشد).

میوه های نخل روغنی به صورت متراکم در نزدیک یکدیگر به حالت Cluster رشد و نمو می کند و به لحاظ تقسیم بندی بوتانیکی سته می باشد (نظیر نخل خرما ).

گیاه بالغ نخل روغنی، هرس ال 25 -20 عدد برگ تولید می کند. باتوجه به نقش مستقیم برگها در میزان فتوسنتز ، تعداد برگ، اندازه و وضعیت سلامت برگ بسیار مهم و قابل توجه می باشد. با این وصف باید اضافه نمود که چون گلها در قاعده برگ (Leat Base) تشکیل می شود، هرچه مقدار برگها بیشتر باشد، تعداد گلهای بیشتری تولید شده و در نتیجه به تعداد کلاسترهای میوه افزوده       می شود.

از زمان کش ت بذر و جوانه زنی آن، گیاهچه حاصل را به گلدان های پلاستیکی به مدت    5 -4 ماه منتقل می کنند. بعد از این مدت، گیاه رشد کرده را به خزانه منتقل کرده و به مدت یک سال در آنجا نگهداری می کنند.

در این مدت نگهداری، گیاه تولید حدود 15 برگ می کند که در این زمان به عنوان یک پایه بذری 18 -16 ماهه آماده انتقال و کش ت به زمین اصلی می باشد. (بطور معمول هر ماه تولید یک برگ جدید می کند).

باردهی گیاه پس از گذشت 4 -3 سال از سن پایه بذری آغاز می گردد. در این سن گیاه ارتفاعی در حدود 2 متر دارد و بعد از آن بسته به رقم و شرایط اقلیمی منطقه کشت سالانه 70 - 35 سانتیمتر رشد طولی خواهد داشت. گیاه در سن 10 -6 سال بیشترین میزان عملکرد و تولید را دارد و این میزان تا سن حدود 30 سالگی به صورت اقتصادی خواهد بود، با این وجود بعد از این سن نیز گیاه باردهی خوبی دارد.

عملکرد متوسط نخل روغنی 4 -3 تن در هکتار می باشد.

راهکارهای مناسب مدیریت بقایای گیاهی در نخلستان‌های کش ور

رحیم خادمی ـ عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر

رضا بهسرشت – وزارت جهاد کشاورزی کارشناس ارشد اداره کل نخیلات

ناصر فرّار - هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر

چکیده:

نخل خرما با نام علمی Phoenix dactilifera یکی از محصولات مهم در باغبانی کش ور محسوب می‌شود. بر اساس آمار منتشر شده بیش از 180 هزار هکتار اراضی کشور زیر کش ت این محصول می‌باشد و تعداد زیادی از استان‌های کش ور بویژه استان‌های جنوبی به نوعی با کش ت این محصول سروکار دارند. هر اصله درخت نخل در سال 15 تا 25 برگ تولید می‌کند. طول عمر برگ نخل با توجه به شرایط متفاوت اقلیمی، آبی و خاکی و روش‌های داشت نخلستان بین 3 تا 7 سال می‌باشد. برگ ‌های مسن وقتی که شروع به خشک شدن می‌نمایند از درخت خرما هرس و قطع می‌شوند. در طول یک سال قریب به 15 تا 25 برگ از یک درخت می‌بایست هرس شوند. افزون بر آن قاعده برگ و الیاف اطراف آن نیز می‌بایست حذف و هرس شوند (عمل تکریب). وزن متوسط هر برگ خرما 2 تا 3 کیلوگرم می‌باشد. بنابراین تعمیم این مقدار به چند میلیون اصله، حجم زیادی خواهد بود که در حال حاضر مدیریت صحیح و بهینه‌ای در بهره برداری از این بقایا وجود ندارد. در حال حاضر در بسیاری از باغات خرما این بقایا سوزانده می‌شوند. در برخی مناطق نیز از برگ خرما جهت ساخت سایه‌بان (Shade)، آلاچیق، بادشکن و پوشش نهال‌های تازه کش ت شده درختان میوه از جمله خرما استفاده می شود. انجام این پژوهش در جهت استفاده از ضایعات و بقایای نخلستان‌ها در تولید خوراک دام، بستر تولید قارچ خوراکی، تولید کمپوست و کود گیاهی و خرد کردن و استفاده مستقیم جهت حفظ حاصلخیزی خاک باغ و همچنین استفاده از الیاف نخل جهت بسترهای کاشت و تکثیر در محیط‌های گلخانه ‌ای نتایج مطلوبی را به همراه داشته است لذا ضرورت دارد مدیریت بقایای گیاهی در باغات مورد استفاده و ترویج قرارگیرد و از بروز خسارات زیست محیطی حاصل از روش های معمول جلوگیری شود.

بررسی اثرات نوع و زمان پوشش خوشه در جلوگیری یا کاهش احتمالی خسارت عارضه خشکیدگی خوشه خرما

  چکیده

در چند ساله اخیر عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما مهمترین معضل تولیدکنندگان خرما در استانهای کرمان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، فارس و سیستان و بلوچستان بوده است. عارضه معمولاً در مرحله تبدیل خارک به رطب مشاهده می‏شود. بررسیهای مقدماتی نشان داده است که عوامل آب و هوایی در بروز و تشدید عارضه و رعایت نکات به زراعی در نخلستانها در کاهش خسارت آن بسیار موثر می‏باشند. 

در این تحقیق اثرات دو فاکتور نوع و زمان پوشش خوشه‏های خرما بصورت آزمآیش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 8 تکرار و بر روی ارقام مضافتی در جیرفت، مرداسنگ در رودان هرمزگان و کبکاب در بوشهر در طی سالهای 1381-1380 مورد مطالعه قرار گرفت. فاکتور پوشش شامل چهار نوع پوشش سبد حصیری، کیسه کنفی، کیسه پلاستیکی و کیسه توری پارچه‏ای در مقایسه با شاهد بدون پوشش و فاکتور زمان پوشش شامل پوشش خوشه‏ها در مرحله کیمری و اوایل مرحله خارک بود. نمونه‏برداری به منظور تعیین میزان خسارت عارضه در تیمارهای آزمایشی در زمان برداشت محصول صورت گرفت.

داده‏های دو ساله آزمآیش تجزیه مرکب گردید و میانگین تیمارها با استفاده از آزمون چند دامنه‏ای دانکن مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج مربوط به سه منطقه آزمآیش بشرح زیر است. 

اثر فاکتور پوشش بر روی کاهش خسارت عارضه در ارقام مرداسنگ در رودان هرمزگان، مضافتی در جیرفت و کبکاب در بوشهر معنی‏دار گردیده است. اثر فاکتور زمان پوشش در مناطق هرمزگان و جیرفت معنی‏دار نبوده ولی در منطقه بوشهر معنی‏دار گردیده است.

 در منطقه رودان، پوشش کیسه پلاستیکی با میانگین خسارت 8/23%  در گروه A ، پوششهای حصیری و توری پارچه‏ای به ترتیب با 17/31% و 57/34% در گروه AB ، کنفی با 31/49% در گروه BC  و شاهد با میزان 4/58 درصد در گروه  C قرار گرفتند.

عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما

عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما برای اولین بار در سال 1368 از شهرس تان کهنوج گزارش گردید. این عارضه در چند ساله اخیر یکی از مهمترین معضلات تولیدکنندگان خرما ی کش ور بویژه در مناطق عمده تولید آن شامل استانهای کرمان، هرمزگان، بوشهر، خوزستان، سیستان وبلوچستان و فارس بوده و خسارت قابل توجه و اقتصادی به این محصول وارد نموده است. میزان خسارت عارضه در نخلستانهای مناطق آلوده ودر سالهای مختلف از صفر تا 85% در نوسان بوده است. اکثریت ارقام مرغوب و تجاری کش ور نظیر مضافتی، خاصی، کبکاب، مرداسنگ ، برحی و استعمران نسبت به این عارضه حساس هستند که مهمترین علائم و ویژگی های آن عبارت است از:

۱- پژمردگی ناگهانی میوه ها و خوشه های خرما در زمان تبدیل میوه از مرحله خارک به رطب و نهایتاً خشکیدگی  میوه ها و خوشه های آلوده، ظهور نوارهای قهوه ای رنگ روی قسمت فوقانی یا گاهاً تحتانی دم خوشه در برخی ارقام ضمناً هیچ گونه علائمی روی برگ، تنه و تاج درختان آلوده مشاهده نمی گردد.

۲ - نتایج تحقیقات انجام شده نشان داد که با انجام مدیریت صحیح نخلستان بویژه عوامل بهزراعی نظیر آبیاری شب هنگام با دور 7 -4 روز یکبار، تنک خوشه به روش حذف یک سوم نوک خوشه ها در مرحله گرده افشانی، رعایت نسبت برگ به خوشه ( یک خوشه به ازاء 10 -8 برگ) تغذیه بهینه درختان براساس آزمون خاک در اواخر زمستان با کودهای پتاسه، فسفر، ازته و کودهای ریزمغذی نظیر آهن، روی، مس و منگنز و محلول پاشی با کلرور کلسیم به نسبت 2 در هزار بعد از مرحله حبابوک، پوشش خوشه ها و حتی الامکان دم خوشه ها با پوشش های حصیری و پلاستیکی رنگ روشن در مرحله تغییر رنگ میوه ها، میانه کاری با یونجه (رقم بغدادی یا نیک شهری)، مبارزه بموقع با سوسک کرگدنی و کنه تارتن خرما ، آرآیش صحیح و بموقع خوشه ها (8-6 هفته بعد از گرده افشانی)، احداث بادشکن در اطراف باغات جدیدالاحداث و رعایت سایر اصول بهزراعی شامل هرس برگ و هرس دمبرگ می توان میزان خسارت را تا حد قابل تحمل کاهش داد.

تکثیر خرما به روش کشت بآفت

 کشت بآفت گیاهی عبارت است از تکنیکی که برای تولید و تکثیر گیاه کامل از بخش هایی مانند سلول یا بآفت گیاه استفاده می شود . این نوع تکثیر موسوم به تکثیر خرد یا ریزازدیادی بوده و با دو روش تولید گیاهک از طریق اندام زائی و جنین رویشی یا گیاهک زائی امکان پذیر می باشد . در هر دو روش وجود یک محیط آزمایشگاهی استریل و استفاده از هوای تصفیه شده الزامی است . خوشبختانه در سال های اخیر تکنولوژی تولید نهال کشت بآفت خرما به کشور وارد شده و به حالت بومی درآمده است .

فوائد تکثیر خرما به روش کشت بافت

1)   درختان خرما ی حاصل از کشت بآفت کاملاً شبیه به والدین می باشد(True To Type) بنابراین کلیه صفات والد نظیر مقدار محصول؛ وضعیت رشد؛ مقاومت به بیماری و آفات به گیاهان  تولید شده منتقل می شود .

2)      امکان تولید انبوه نهال شبیه به گیاه مادری وجود دارد .

3)      واریته های کمیاب خرما را می توان در مقیاس وسیع تولید کرد .

4)      تکثیر نخل خرما به روش کش ت بآفت را می توان در هر زمان و هر فصل انجام داد بنابراین تحت تاثیر شرایط فصلی نمی باشد .

5)      مدت زمان تولید نهال به حد قابل ملاحظه ای کاهش می یابد .

6)   امکان تولید ارقام ماده برتر و سالم ؛ واریته های مقاوم به بیماری ؛شوری و تنش های محیطی و همچنین تولید انبوه پایه های نر پرگرده با ویژگی های متازنیایی مطلوب وجود دارد .

7)      نهال کش ت بآفت دارای سیستم ریشه ی توسعه یافته می باشد بنابراین درصد بقاء آنها در مزرعه حدود 100% است.

8)      نهال کش ت بآفت در هرزمان از سال قابل کاشت در زمین اصلی می باشد .

9)      هویت نهال حاصل از کش ت بآفت مشخص و تضمین شده است .

10)   انتقال نهال راحت تر و هزینه آن کمتر است .